Variedaes asturianu-llionesas

De Asturianu-Lliones
Saltar a: navegación, buscar

Suel inluise nas variedaes asturianu-llionesas al asturianu-llionés, al mirandés y tamién frecuentemente a las falas de raigame gallegu-pertuesas del oriente asturiano - gallegu-asturianu ó fala d'Entrambasaguas.

Astur

L'astur ye una variedá del subgrupu asturllionés falada nel oucidente de la Península Ibérica. Esti dominiu tien el sou orixe nel llatín vulgar, ye dicire na fala común de las xentes que l'Imperiu Romanu apurrióu, principalmente nas llexones de procedencia norteafricana asitiás n'Asturica Augusta y en Legio VI, pa las tierras habitás polos astures. La suplantación d'esta llingua pola indíxena foi llenta pero imparable, dao que l'emplegu de la llingua imperial yera la puerta pa muichos dereichos y llibertás, ente ellos el más importante: la ciudadanía romana.

La presencia de las anteditas fuercias militares sirviou permuicho nel procesu d'aculturización de las poblaciones indíxenas, siendo más fuerte la oposición nas zonas más alloñás, como'l Cordal Cantábricu, la Cabreira, o el Bierzu y más sele nas estayas más accesibles; asina mesmo la creyación del conventu asturicense con capital n'Astorga nun fixo sinon acelerar el procesu, dao que las minas de Las Médulas yeran indispensables pal Imperiu y, esti quería garantizare la estabilidá na rexón, eso reparando en que casi tol territoriu astur nun taba so dominiu imperial.

Asturianu-llionés

L'asturianu-llionés ye la variedá astur falada principalmente n'España, nas zonas del antigu Reinu Asturllionés, que s'esparden dende'l Principáu d'Asturias dica Las Arribes del Dueru, en Salamanca. Puede falase d'una división norte-sur del tueru llingüísticu, amás de diferencias ente los falares d'Asturias y los que tan más al sur, en Llión, dividiéndose asina esti dialeutu hestóricu principalmente n'asturianu-llionés oucidental, cuyos falares de Llión forman l'estandar llingüísticu desta rexón; l'asturianu-llionés central ó asturianu, cuyos falares forman l'estándar lliterariu d'Asturias; y l'asturianu-llionés oriental, que comparte dellos rasgos llingüísticus col cántabru-estremeñu. Más...

Mirandés

El mirandés o lhéngua mirandesa ye un dialeutu astur rellacionáu col asturianu-llionés oucidental meridional (o de Llión), n'especial cona fala de Senabria, faláu nel nordeste de Portugal (Pertual), na llende con España, nuna rexón d'al rodiu de 450 km² de superficie, formada por cuasi tol conceyu de Miranda del Dueru (Miranda l Douro) y por dalgunas aldeas del conceyu de Vimoso (Burmioso) (Angueira, Bilasseco y Caçareilhos), nel distritu de Bragança (Bregáncia), rexón de Tras os Montes (Trás-ls-Montes). Anguaño ye usada por 12.000 falantes na rexón de Tras os Montes (Miranda del Dueru, Vimoso y Mogadouro. Outros 5.000 falantes viven espadíos per Portugal y pel restu'l mundiu. Más

Falas d'influyencia astur

Las falas d'influyencia astur son aqueillas que tradicionalmente fueron estudiás xunta las variedaes propiamente astures, anque non pertenecieran a eillas, pol sou paecíu ó rellación hestórica.

El cántabru-estremeñu

El cántabru-estremeñu ye lo que Menéndez Pidal l.lamou propiamente "llionés oriental", ye dicire, la zona onde la fala de los antiguos cántabros fizu, por eixemplu, que la f- llatina fuera aspirada, o que nun se distinguiera ente -u y -o finales. Amás destu, el neutru de materia paez sere compartíu sólo por asturianu-llionés central y oriental xunta'l cántabru, lu que podría indicare una isoglosa propia de los cántabros y de la zona astur llimítrofe cona cántabra. N'Iventia l.lamamos asturllionés al conxuntu de falas asturianu-llionesas y cántabru-estremeñas, y fuera d'eiquí suelen l.lamase las cántabru-estremeñas "variedás de tránsitu" col castellán, lu que lleva frecuentemente a confusión, dau que el baixu y mediu estremeñu y el murcianu son tamién nomaos variedás castellanas de tránsitu col "llionés" ya'l catalán respeutivamente. El cántabru-estremeñu ye más propiamente un dialeutu, con rasgos compartíos col asturianu-llionés y el castellán, ó si se quier dialeutu "intermediu" ente'l castellán ya l'asturianu-llionés, mas non meras falas castellanas de tránsitu. Güei proponse la denominación d'asturcántabru xunta la más tradicional asturllionés pa englobare dambas variedaes, dau que la forma astur (referíu al sustratu poblacional prellatinu) ta imponiéndose ca díe más. Más

La fala d'Entrambasauguas